Niezwykłe dziedzictwo dźwięków – 100 lat po śmierci Johannesa Titza
W 2025 roku przypada setna rocznica śmierci Johannesa Titza – wybitnego konstruktora fisharmonii artystycznych, który na początku XX wieku rozsławił Lwówek Śląski w świecie muzyki. Z tej okazji, w dniach 31 lipca – 2 sierpnia 2025 roku, miasto odda hołd swojemu zapomnianemu, lecz nieocenionemu mieszkańcowi, organizując Dni Fisharmonii Artystycznej Johannesa Titza – wydarzenie o wyjątkowym znaczeniu dla historii regionu i kultury muzycznej Europy.
Choć dziś jego nazwisko znane jest nielicznym, Johannes Titz przez kilkadziesiąt lat był jednym z najwybitniejszych konstruktorów fisharmonii w Europie. Urodzony 5 kwietnia 1844 roku w Marczowie, niewielkiej wsi położonej na pograniczu Pogórza Izerskiego, Titz dorastał w regionie, gdzie tradycje rzemieślnicze i muzyczne splatały się z codziennym życiem. Od młodości przejawiał niezwykłą wszechstronność: pracował jako nauczyciel, rusznikarz, producent puszek, fotograf, a nawet myśliwy.
Jednak to muzyka i instrumenty stały się jego prawdziwym powołaniem. Przełom w jego życiu nastąpił, gdy powierzono mu naprawę francuskiej fisharmonii Victora Mustela, będącej własnością berlińskiego ziemianina Wilhelma Rohrbecka – ówczesnego mieszkańca pałacu we włościach Kleppelsdorf nieopodal Wlenia. Instrument będący kombinacją fortepianu i fisharmonii uległ zniszeniu podczas długiego transportu.
Johannes nie tylko doprowadził go pełnej sprawności, ale także wprowadził udoskonalenia, które zbliżyły brzmienie fisharmonii do organowego tonu. Ulepszona konstrukcja zyskała uznanie handlarza Carla Simona, który pomógł Titzowi rozpocząć działalność. Dzięki temu wsparciu w 1903 roku otworzył we Lwówku Śląskim przy ul. Krawczyńskiego 8 własny warsztat, w którym produkował 6–7 wysokiej klasy fisharmonii rocznie. W grudniu 1904 roku opatentował swoje innowacje w mechanice instrumentu, potwierdzając wysoką jakość i zaawansowanie swoich rozwiązań mechanicznych.
Owe Świadectwo Patentowe znajduje się w Lwówku Śląskim. Miastu przekazał je Honorowy Obywatel, Pan Krzysztof Kolarz: „Chciałem przekazać swojemu rodzinnemu miastu Lwówkowi Śląskiemu, załączony dokument, ściśle związany z jego historią, który nabyłem na zagranicznym portalu aukcyjnym. Jest to oryginalne świadectwo patentowe nr 173995, z dnia 30 grudnia 1904 roku, wystawione przez Cesarski Urząd Patentowy dla Johannesa Titza dotyczący usprawnienia mechaniki fortepianu. […]„
Produkcja w lwóweckim zakładzie była z założenia limitowana – Titz wytwarzał zaledwie kilka fisharmonii rocznie. Każdy egzemplarz był dziełem sztuki rzemieślniczej, tworzonym z ogromną starannością, niemal całkowicie ręcznie. Jego instrumenty trafiały do największych muzyków epoki – w tym kompozytora Sigfrida Karg-Elerta, który w 1906 roku nabył egzemplarz z lwóweckiego warsztatu i dedykował mu własne utwory – stworzył blisko 200 kompozycji, a Mardygał opus 42 zadedykował właśnie Titzowi.
Co ciekawe w 2002 roku artysta Johannes Michel wydał płytę z utworami Elerta granymi właśnie na instrumencie skonstruowanym przez Titza. Po 1911 roku do warsztatu dołączył zięć Johannesa, Martin Schlag – syn znanego organmistrza z Saksonii – który przejął dzieło i kontynuował produkcję aż do 1944 roku. Trzy lata później warsztat został przekazany państwowemu przedsiębiorstwu „Zjednoczone Przemysłu Muzycznego”, a pamięć o Titzie zniknęła w cieniu wielkiej historii, wysiedleń i nowego porządku politycznego.
Przez dekady niewiele mówiło się o lwóweckim mistrzu, mimo że jego instrumenty – rozsiane po całej Europie – wciąż zachwycały brzmieniem i kunsztem wykonania. Wszystko zaczęło zmieniać się niemal 100 lat po śmierci Johannesa Titza. Do lokalnej społeczności zaczęła docierać świadomość dziedzictwa jakie pozostawił po sobie ten wybitny twórca instrumentów. W 2014 roku w Pałacu Książęcym we Wleniu odbył się wykład dr Janusza Musialika poświęcony Titzowi, a także koncert w kościele. W dniach 31 lipca – 2 sierpnia, na Ziemii Lwóweckiej ponownie usłyszeć będzie można dźwięki Filharmonii.
Aby uczcić 100 rocznicę śmierci Johannesa, zorganizowane zostaną Dni Fisharmonii Artystycznej Johannesa Titza. W programie oprócz koncertów, które odbędą się w Lwóweckim Ratuszu oraz Pałacu Książęcym we Wleniu m.in złożenie wieńcowa na grobie Titza, a także odsłonięcie tablicy pamiątkowej na murach kamienicy przy ul. Krawczyńskiego, w której mieściła się wytwórnia instrumentów.
MH 2003 dla Lwowek24.pl na podstawie artykułu
zabytkoweinstrumenty.wordpress.com i opracowania Doris Baumert
